Nie drażnić sąsiadów - wywiad dla Polish Market

- Wykorzystując podstawowy atut Polski, jakim jest położenie, powinniśmy zarabiać na tranzycie gazu, który poprawiłby bezpieczeństwo energetyczne i zapewnił tanie źródło energii, np. dla przemysłu chemicznego – mówi Andrzej Szczęśniak, ekspert ropy i gazu, w rozmowie z Jerzym Bojanowiczem.

- Czy zimą zabraknie w Polsce gazu?

- Paradoksalnie cała Europa „cierpi” na nadmiar taniego gazu i nie kupuje pełnych zakontraktowanych ilości, a my mamy bardzo drogi gaz i w znacznej części nam go brakuje. I jeżeli będzie długa, mroźna zima, to zapasy magazynowe bardzo szybko się wyczerpią. A ponieważ import jest o 10-15% mniejszy, to gazu nie wystarczy na zaspokojenie potrzeb użytkowników. I grozi nam powrót do gospodarki centralnie sterowanej, gdzie w takich sytuacjach odłączało się wielkich odbiorców.

Ta niezdrowa sytuacja jest efektem stosunków politycznych, które mają wpływ na gospodarkę. Dlatego mamy bardzo drogi gaz, chyba najdroższy w Europie, bo płacimy o 10-15% więcej niż Niemcy. Nie mówię o Białorusi, która w III kwartale br. płaciła 115 USD, a PGNiG – 270 USD!

A długi, pełzający stan wyjątkowy w gazie może się zamienić w całkowicie od nas niezależni, bo zależny od aury – kryzys.

- Na ile Gazoport uniezależni nad od importu ze Wschodu?

- Moim zdaniem jest to inwestycja chybiona. Nie uniezależni nas od importu bo i tak będziemy musieli kupować gaz od firm rosyjskich, które przez wiele lat będą naszym głównym dostawcą. Po drugie, Gazoport nie ma podstaw biznesowych. Podpisaliśmy kontrakt na dostawy gazu płynnego z Kataru, który jest znacznie droższy od rosyjskiego – wg różnych szacunków, bo te dane nie są ujawniane - o ok. 20-30%. A ponieważ rozmowy w tej sprawie sfinalizowano w trakcie negocjacji z Rosją, to nie należy się dziwić, że Gazprom za swój gaz liczy nam znacznie powyżej cen rynkowych.

Dlatego radziłem, by kontrakt z Katarczykami podpisać po zakończeniu negocjacji z Rosjanami. Niestety, przeważyły cele polityczne – potrzeba medialnego sukcesu. A trzeba pamiętać, że za kilka lat kilkanaście kilometrów od Gazoportu będzie przebiegać gazociąg Nord Stream, transportujący 55 mld m3/rocznie nieporównywalnie tańszego gazu.

- Nord Stream powstaje bo dostawca gazu zrezygnował z naszych usług tranzytowych?

- Nord Stream powstaje na nasze własne życzenie. W latach 1999-2001 Niemcy, Francuzi, Włosi i Rosjanie chcieli przeprowadzić przez Polskę tzw. „pieremyczkę”, taka wersję drugiej nitki Jamału. Powiedzieliśmy nie, bo „ratowaliśmy” Ukrainę.
Dzisiaj tracimy dochody i wpływy jakie moglibyśmy uzyskać z naszego położenie. Gaz z Norwegii czy Gazoport to są pomysły zastępcze. Czysto polityczne, nie oparte na rachunku ekonomicznym.

Zawsze powtarzam, że najważniejsze są główne dostawy – a dla Polski one długo będą pochodzić ze wschodu, i z tym sąsiadem trzeba jakoś się dogadać, a następnie – na wszelki wypadek – dodatkowe. Polska jednak jest praktycznie odcięta od rynku europejskiego, bo mamy tylko malutki łącznik na południu zachodniej granicy kraju z największym rynkiem europejskim - Niemcami. Od kilkunastu lat wszystkie próby połączenia z tym rynkiem kończą się niepowodzeniem, Nawet teraz, gdy są niezbędne pozwolenia nie buduje się najtańszego, najszybszego do realizacji, rurociągu do Niemiec, bo nasi politycy mówią, że w nim jest… rosyjski gaz. Preferują bardziej egzotyczne kierunki. Przykładem Nabucco, który dla Polski jest fantasmagorią…

- … dlaczego?

- Bo Polska nic z niego nie będzie miała. Jeden z problemów związanych z tą rurą polega na tym, że kraje, przez które ma biec, potrzebują gazu, więc do Austrii dojdą już niewielkie ilości. Ponadto żaden projekt nie przewiduje połączenia Polski z austriackim Baumgarten – jednym z największych europejskich węzłów rozdzielczych gazu ziemnego, a w którym 50% udziałów ma Gazprom. Po co więc angażować się w projekt, którego celem jest doprowadzenie gazu na Bałkany? PGNiG zamówiło 1 mld m3 gazu. Ma to wymiar symboliczny, ale drażni naszych głównych dostawców.

- Jakie są więc inne możliwości dywersyfikacji dostaw tego nośnika energii?

- Polska jest uzależniona od dostaw z Rosji. Jeżeli naszym celem jest dostęp do pewnego i taniego gazu, to trzeba mieć dobre stosunki z dostawcą. A jeżeli z różnych względów nie da się ich osiągnąć na poziomie państwowo-politycznym, to trzeba tą branżę sprywatyzować. Gdybyśmy na rynek wpuścili firmy francuskie, niemieckie czy amerykańskie, to one zapewniłyby nam dostawy gazu.

Bezpieczeństwo energetyczne na poziomie korporacyjnym, które w Polsce zostało całkowicie wyeliminowane, zdało egzamin w styczniu br. podczas „kryzysu ukraińskiego”. Transfer dużych ilości gazu, który uzupełniał braki w różnych krajach, odbywał się głównie wewnątrz samych firm. Niestety politycy polscy nie wyciągają żadnej nauki z doświadczeń europejskich.

Rozmawiał Jerzy Bojanowicz
Polish Market

Wersja angielska

“Taking advantage of Poland’s major asset, i.e. is its geographic location, we should be earning from transit through our territory. This would also improve the country’s energy security and assure a cheap source of energy, for example for the chemical industry, observes Andrzej Szczęśniak, an expert in crude coil and gas, in an interview with Jerzy Bojanowicz.

Q: Will natural gas be in short supply this winter in Poland?

A: Ironically, all of Europe is suffering from an excess of cheap gas and does not pick up the full quota of contracted amounts. In contrast, gas in Poland is expensive and on top of that there is always enough of it. If this coming winter is long and very cold, the stocks we have would deplete fast. Since gas imports have declined by 10-15%, there won’t be enough gas to meet the consumers’ demand. That in effect might create the risk of re-establishing the abandoned command economy practices when in similar situations gas supplies used to be cut off to large consumers.

That unhealthy situation we have is the effect of political relations. They bear on the economy. That is the reason why gas in Poland is so highly priced. It is probably most costly in all of Europe. Poland pays for imported gas from 10 to 15% more than Germany does. Belarus paid 115 USD for 1,000 cubic metres in Q3 this yea,r while the price charged to the Polish Oil and Gas Company (PGNiG), the country’s main gas importer, stood at 270 USD! The situation is precarious. It may turn into a crisis in the event of very bad weather conditions.

Q: To what extent can the Liquid Natural Gas terminal, now under construction in the north-western Baltic port of Świnoujście, ease Poland’s dependence on imports from the East?

A: In my view the investment is rather pointless. For one, the terminal will not reduce Poland’s dependence on imports from one source. We’ll need to buy gas from Russian companies anyway. Russia will remain our main supplier for years to come. Secondly, the LNG terminal has no business rationale. Poland signed a contract for deliveries of liquid gas from Qatar. Its price, however, is much higher than of Russian gas: it is estimated that by as much as by about 20-30% (concrete figures have not been disclosed). As the talks with Qatar were finalised while negotiations were still underway, it is not surprising that that Gazprom charges Poland for its gas above the market price.

I pointed out at the time that the contract with Qatar should have been signed only after negotiations with Russians had been concluded. Regretfully, political reasons prevailed. Politicians apparently needed a media success story. It should also be noted that the Nord Stream pipeline, to link Russia and the European Union under the Baltic Sea and running just a dozen kilometres away from the LNG terminal, will be commissioned in just a few years. Its annual throughput capacity of incomparably cheaper gas will ultimately reach 55 billion cubic metres. ..

Q: Nord Stream is being built because the gas supplier resigned from Poland’s transit services, isn’t it?

A: Admittedly, the Nord Stream project is a consequence of our own making. In 1999-2001, the Germans, French, Italians and Russians sought to construct another pipeline across Poland to add to the Yamal gas line which already exists. But Poland said no. It said it was concerned that the route was to bypass Ukraine. These days, Poland is losing revenue that it might have earned by taking advantage of its geographical location. Importing gas from Norway or through the Baltic LNG terminal in Świnoujście, are purely politically-inspired ideas. They are not justified economically.

I have said time and again that securing primary supplies matters the most. In the case of Poland, these supplies will continue to come from the East in the foreseeable future. Poland needs to come to some sort of arrangement with its eastern neighbour Russia. And then secure additional supplies from elsewhere, too, just in case. Poland, however, is practically cut off from the European market because it has only just a tiny gas interconnector on the south-western border with Germany, the biggest European market.

For many years, all attempts at linking-up with that market have come to nothing. Even now, when all the required permits are in place, the construction of a pipe line to Germany has not been launched even though the cost would be relatively low and project completion fast. But Polish politicians are reluctant to give the green light because the pipe line would carry … Russian gas. They seem to prefer supplies from the Caspian Sea region that will reach Austria via the Nabucco across Turkey, Bulgaria, Romania and Hungary. This seems outlandish when it comes to Poland.

Q: Why so?

A: Because Poland would not gain anything from it. One of the problems is that all transit countries need gas. So only small amounts would ultimately reach Baumgarten in Austria. Moreover, no plan exists for connecting Poland with Baumgarten, which is one of Europe’s major gas hubs and one in which Gazprom has a 50% stake. Hence what’s the point of getting involved in a project that is primarily designed to bring gas to the Balkans. PGNiG has already commissioned one billion cubic metres of gas. This has a symbolic dimension but has already annoyed our main suppliers.

Q: What then are other possibilities of diversifying gas supplies?

A: Poland is dependent on supplies from Russia. If our objective is to gain access to reliable and cheap gas resources, relations with the supplier must be good. If for various reasons such relations cannot be built on a state and political level, the sector would best be privatised. If French, German or US companies were allowed to enter the Polish market, they would surely secure ample supplies of gas to the consumers.

Energy security on the corporate level, which was entirely eliminated in Poland, proved its worth during the Ukrainian gas crisis last January. Transfer of large amounts of gas in order to make up for shortages in various countries took place mainly within the framework of the companies themselves. Regrettably, Polish politicians have not drawn any lesson from European experiences.

2009-11-09
Polish Market