Podatki od paliw są w Polsce za wysokie (Fakt)

W gazecie Fakt z 2 lutego ukazał się wywiad red. Anity Sobczak na temat cen i podatków paliwowych.

Politycy polscy przyjęli standard podatkowy UE. Problem polega jednak na tym, że Unia przyjęła je, gdy jej mieszkańcy byli bardzo bogaci, inaczej niż my dziś - mówi w rozmowie z Faktem Andrzej Szczęśniak, ekspert ds. rynku paliw

- - Orlen zapowiedział obniżkę cen paliw. Jest szansa na trwały trend spadkowy?

– Ostatnie podwyżki cen benzyny to głównie efekt podwyżki podatków. Olej napędowy zdrożał ok. 20 groszy. Na to nałożyło się jeszcze osłabienie złotówki. Dziś nasza waluta nieco odrobiła straty i stąd lekka obniżka cen.

- - Dlaczego w ogóle benzyna jest tak droga?

– Są dwa czynniki, które mają wpływ na ceny paliw. Jeden to cena ropy naftowej. Na międzynarodowym rynku więcej jest graczy finansowych niż tych, którzy faktycznie handlują ropą. Szacuje się, że 70-80 procent to spekulanci. Na nowojorskiej giełdzie między sprzedawcą a ostatecznym nabywcą średnio odbywa się około 2 tysięcy transakcji. I to oczywiście nie fizyczną baryłką ropy, tylko tzw. papierową baryłką – instrumentami finansowymi. Dlatego ropa jest dziś szalenie droga. Wydobycie najtańszej ropy kosztuje od 1,5 dolara do 2,5 za baryłkę. Więc uzasadniony koszt baryłki to może wynosić kilkanaście, w najdroższych miejscach 30 – 40 dolarów. A dziś kosztuje ponad 110 dolarów.

Rynek jest rozregulowany i nie znajduje właściwej ceny produktu, tylko podlega fluktuacjom finansowym, uzależnionym głównie od drukowania amerykańskich dolarów, które powodują bańki spekulacyjne na rynkach towarowych – także w żywności.

- - Dlaczego akurat handel ropą jest tak zyskowny i popularny?

– Ropa jest produktem, którym najczęściej się handluje. Polska w końcu lat 90. importowała ropy za ok. 2 mld dolarów, dziś kosztuje nas ona 18 mld dolarów rocznie. Ocenia się, że obciążenie gospodarki międzynarodowej kosztami zakupu ropą naftową dochodzi do 5-6 procent. Ten rynek to największy rynek towarowy na świecie. Atrakcyjny, płynny, można na nim dużo zarobić.

- - Czy są w ogóle szanse, żeby te spekulacje na ropie ograniczyć?

– Owszem. Ten rynek został otwarty za prezydenta Clintona – wtedy zmieniono przepisy, zdjęto ograniczenia ilość kapitału spekulacyjnego na rynkach towarowych. Wtedy zaczęła się cała zabawa. Dziś Kongres amerykański i prezydent Obama próbuje nałożyć ograniczenia, ale od 3 lat mu się to nie udaje. Opór instytucji finansowych, ich lobbing powoduje, że ustawa nie weszła jeszcze w życie. Środowiska spekulantów zaprzeczają publicznie, że mają wpływ na cenę ropy, ale regulacjom, które mogłyby ją ustabilizować opierają się bardzo. Wszczynają sprawy sądowe, negocjują – jednym słowem nie chcą odpuścić. Ameryka nie potrafi przełamać oporu tych wielkich graczy finansowych.

- - Wzrost cen nie tłumaczy się wzrostem popytu?

– W ostatnich 5-7 latach światowy popyt na ropę się ustabilizował. Nie ma też żadnych problemów z podażą – gwałtownych braków. A cena baryłki osiąga horrendalne wysokości porównywalne z czasami, kiedy toczyła się wojna Irak-Iran i miała miejsce rewolucja irańska.

- - Mówił pan, że na cenę paliwa składają się dwa czynniki – co poza ceną ropy naftowej?

– Wspomniane już przeze mnie podatki. Dziś w litrze paliwa, za który płacimy 5,80 złotych sama ropa naftowa kosztuje raptem 2,20. Poza tym marże rafinerii i stacji, a reszta to obłożenia podatkowe – akcyza, opłata paliwowa i VAT. Na paliwa bardzo łatwo nałożyć podatki. W przypadku ceny innych produktów, obciążenia podatkowe to ok. 19 procent VAT-u. W przypadku benzyny 3-4 lata temu było to aż 65 procent. To dla państwa czysty zysk.

- - I nie ma jednej grupy społecznej, która mogłaby skutecznie protestować.

– Dopiero ostatnie, potwornie wysokie ceny paliw sprawiły, że ludzie zaczęli się interesować, co zawiera cena. Politycy polscy przyjęli standard podatkowy UE. Problem polega jednak na tym, że Unia przyjęła je, gdy jej mieszkańcy byli bardzo bogaci. Koszty transportu w ich domowym budżecie są niewielkie w stosunku do zarobków. W Polsce ceny paliw są podobne jak w Niemczech. Ale dla nas, przy 4 razy mniejszym portfelu, są one znacznie bardziej dotkliwe. To dławi mobilność Polaków, a poza tym wysysa nasze portfele. Dlatego tej europejskiej pompy nie można stosować wobec biedniejszego społeczeństwa.

- - A jak jest gdzie indziej na świecie?

– Tylko Europa ma tak wysokie podatki od paliw, nigdzie na świecie takich nie ma. A to jest model bardzo bogatego regionu świata, bogatych mieszkańców, dla których wysoka cena paliwa nie jest tak dotkliwa jak dla Polaków.

- - Wyższe ceny paliwa przekładają się na wzrost cen w ogóle.

– Tu nie ma przełożenia wprost. Obserwuje się go głównie wtedy, gdy cena paliwa przekracza psychologiczne progi, np. 5 złotych. Wtedy mamy tzw. impuls inflacyjny - sygnał – paliwa poszły w górę, to podnosimy ceny.

- - A gdzie bezpośrednio widać wzrost cen?

– Wziąłem ostatnio na warsztat prywatną jazdę Polaków – zwykłymi autami na benzynę i LPG. I moje badania pokazały, że aut mamy coraz więcej, choć są dość stare, ale coraz mniej użytkujemy benzyny i gazu LPG. W roku 2010 w porównaniu z rokiem 2006 średnio na jeden samochód Polacy zużyli o 17 procent mniej paliwa. Na pewno nie z powodu postępu technicznego i mniejszego spalania, bo auta w Polsce są coraz starsze. Moim zdaniem z powodu cen jeżdżą mniej, bo nie mają pieniędzy na paliwo.

To dotyczy też LPG, który jest paliwem dla uboższych ludzi i małego biznesu. Liczba samochodów z instalacją rośnie, ale zmniejsza się zużycie tego paliwa. To ewidentny efekt szalonego wzrostu cen.

- - Czy i kiedy ceny benzyny powrócą do bardziej przyjaznych poziomów?

– 4 lata temu, w 2008 roku cena baryłki skoczyła do 145 dolarów. Paliwa w Polsce były tańsze niż dziś, ale tylko dlatego, że była silniejsza złotówka, litr benzyny kosztował 4,75 złotych. W ciągu pół roku ropa staniała do 33 dolarów, a paliwa w Polsce do 3,30 złotych za litr. Kryzys finansowy spowodował, że kapitał spekulacyjny uciekł z rynku ropy. I ona staniała. Jeśli dojdzie do podobnego kryzysu finansowego jak w 2008 roku, to ropa i polskie paliwa stanieją. Ale jeśli nie uda się okiełznać rynków, to niestety każdy niepokój, rewolucja, czy wiosna arabska będą powodowały wzrost cen.

Fakt