O gazie łupkowym i trzęsieniach ziemi

oh-frack1.jpgW czasie ostatniej Konferencji Energetycznej w Sheratonie Warszawa, organizowanej przez OPPPW (Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego), usłyszałem z prezydium, że mówienie o jakichś zagrożeniach dla otoczenia ze powodu wydobycia gazu łupkowego jest absurdem. Jakieś trzęsienia ziemi? Demagogia! Podniosłem głowę... to wicepremier Janusz Steinhoff, występujący w barwach Roland Berger Strategy Consultatnts dzielnie bronił branży przed posądzeniami.

Demagogia? To ciekawe, pokręciłem z niedowierzaniem głową. Na sali nikt nie zareagował. Więc może kilka słów wyjaśnienia. Pan premier Steinhoff cieszy się na moim blogu specjalnymi względami, często jest cytowany (np. tu, tu, tu, tu, i jeszcze tu). Żeby więc tradycji stało się zadość, to kilka słów o gazie łupkowym. Bez demagogii, ale o trzęsieniach ziemi.

Brytyjczycy (w odróżnieniu od nas) znaleźli gaz łupkowy. Jego występowanie stwierdził Urząd Geologiczny, który ocenił jeden z obszarów basenu Bowland na 130 miliardów m3 gazu. Poszukująca na tym obszarze prywatna firma Cuadrilla, po wierceniach ogłosiła odkrycie ogromnych zasobów 5 700 miliardów m3 gazu. Inne poszukujące przedsiębiorstwa dodały do tego jeszcze 50% nowych zasobów.

Jednak szczelinowanie firmy Cuadrilla doprowadziło do odczuwalnych trzęsień ziemi. Rankiem 27 maja 2011 r. w Poulton-le-Fylde (Lancashire w rejonie Blackpool) na głębokości 1,7 km miało miejsce niewielkie trzęsienie ziemi, które British Geological Survey (BGS) określił na 1,5 stopnia. Wcześniej – 1 kwietnia 20111 r. w tej samej miejscowości miał miejsce wstrząs intensywności 2,2 stopnia. Według BGS te dwa wydarzenia miały podobny przebieg i źródła.

Wstrząsy nie były poważne, nie spowodowały żadnych szkód materialnych, jedynie jedna osoba je poczuła. Jednak wykryły je urządzenia położone w odległości 80 km. Po tych wstrząsach firma Cuadrilla sama zaprzestała wierceń i szczelinowania. Przyznała, że odwiert Preese Hall-1 mógł spowodować te wstrząsy. Jednak uznała, że wydarzenia te spowodowane zostały niezwykłym układem geologicznym przy odwiercie oraz ciśnieniem wody przy szczelinowaniu.

"The seismic events were due to an unusual combination of geology at the well site coupled with the pressure exerted by water injection as part of operations,”

Spółka w listopadzie 2011 roku przygotowała własną ocenę wydarzenia, w której uznała szczelinowanie za przyczynę wstrząsów w rejonie Blackpool i zaproponowała środki zapobiegawcze, które można zastosować przy następnych odwiertach.

Rząd zakazał szczelinowania po tym raporcie w listopadzie 2011 r. pomimo tego, że jeszcze na miesiąc przed wydarzeniem brytyjski parlament uznał, że nie jest potrzebny zakaz szczelinowania, jaki wtedy wprowadziła Francja. Do dziś dnia rząd brytyjski nie uchylił tej decyzji, choć biznes poważnie naciska. W listopadzie 2011 poddał analizę Cuadrilli niezależnej ekspertyzie. W jej trakcie okazało się, że jeden ze wstrząsów poważnie naruszył strukturę odwiertu.

Eksperci uznali („Preese Hall Shale Gas Fracturing: Review and Recommendations for Induced Seismic Mitigation”), że można kontynuować odwierty pomimo faktu, że wstrząsy mogą się powtarzać, jednak przy zastosowaniu pewnych środków ostrożności jak wstępne próby ciśnieniowe i monitoring sejsmiczny. Żeby wykrywać i zapobiegać większym wstrząsom, doradcy rządowi zaproponowali system ciągłego monitoringu, który wykrywałby wstrząsy i przy ruchach do 0,5 stopnia - wtedy włączał alarm pomarańczowy, a powyżej tego poziomu – alarm czerwony. System ten jednak mógłby wzbudza niepokój w społecznościach lokalnych, pomimo że takie wstrząsy nie są odczuwalne na powierzchni, a poza tym mógłby podnosić koszty odwiertu nawet od 100 tysięcy funtów (0,5 mln zł).

BGS mając doświadczenie z wierceniami i procesami szczelinowania poinformował na początku:

"Każdy proces, który polega na wciskaniu pod ciśnieniem wody na głębsze skały, będzie powodował pękanie skał i potencjalne trzęsienia ziemi. Dobrze wiadomo, że wtryskiwanie wody i innych płynów w czasie wydobycia ropy i inzynierii geotermalnej, takich jak gaz łupkowy, może wywołać aktywność sejsmiczną".

"Any process that injects pressurised water into rocks at depth will cause the rock to fracture and possibly produce earthquakes. It is well known that injection of water or other fluids during the oil extraction and geothermal engineering, such as Shale gas, processes can result in earthquake activity."

Rząd brytyjski powołuje specjalny urząd, zajmujący się ropą i gazem z niekonwencjonalnych źródeł. Negocjuje także z branżą specjalne ulgi podatkowe, jednak wciąż nie może się zdecydować na zniesienie zakazu szczelinowania.

Jak widać, nie jest to demagogia, tylko fakty, a jedynie brakowi rzetelnej informacji mogą takie wypowiedzi uchodzić bez odpowiedzi. Tak jak przez wiele lat teza, że rurociągi nie mogą się krzyżować na morzu.

- - -
źródło: DECC

Tematy: 

komentarze: 16

J. Sokoł's picture

Trzesienia

W podanym linku pod prezentem jest też coś na ten temat [na samym dole]:

Osiadanie
W wyniku ekstrakcji gazu występuje w rejonie osiadanie , które występuje często wraz z niewielkimi trzęsieniami ziemi

Jest tam też mapa osiadania. Nie znalazłam w internecie map przemodelowania powierzchni terenu w GZW.
Może "nasi" mówią, że to się nie da zrobić. I nie robią.

J. Sokoł.

Gucio z Montrealu's picture

Świetny pomysł ! ...

... szczególnie w polskich warunkach; rozszczelnić propanem i szybko - zanim on skończy wyciekać z powrotem - ogłosić, że jest - gaz! I jak najszybciej sprzedać akcje - poczem - samemu - "wyparować" ... ;-)

Gucio z Montrealu

W Polsce nic nie jest

grozne. Po za tym co mogloby byc pozyteczne. Jak Europa unika gazu lupkowego to my go lansujemy, nawet pomimo tego ze na razie go nie mamy. Jak rzeczywsicie ktos zaczolby brac to zrodlo na powaznie to u nas uznaja je za niepowazne.

Andrzej's picture

Interes gospodarczy nie jest w Polsce istotny

Gdyby był, polityka byłaby stabilna i przewidywalna, jak niemiecka czy amerykańska. Nie jest, więc politycy robią to, co akurat jakiemuś ich sojusznikowi jest po drodze. Potrafią niszczyć własne firmy, bo interes rynków jest dla nich ważniejszy. Efekt jest oczywisty. I nie wynika z jakiejś przekory, tylko z tego, skąd płynie władza.

chemmobile's picture

Jak widać, nie jest to

Jak widać, nie jest to demagogia, tylko fakty, a jedynie brakowi rzetelnej informacji mogą takie wypowiedzi uchodzić bez odpowiedzi.

Zaraz, zaraz, nie uogólniajmy. Szczelinowanie wywołuje trzęsienia ziemi czy szczelinowanie w wyjątkowych warunkach wywołuje trzęsienia ziemi?
I co rozumiemy pod hasłem "trzęsienie ziemi"? Zniszczenia, które pokazują co jakiś czas w mediach?
Większą ilość wstrząsów wywołuje zatłaczanie pod ziemię ciekłych odpadów (wód złożowych, zużytych płynów szczelinujących). O tąpnięciach już nie wspomnę (Górny Śląsk, Zagłębie Miedziowe).
No evidence supports a connection between fracking and earthquakes
Just the Facts: Hydraulic Fracturing and Seismicity

Nie wiem na jakiej wiedzy bazuje p.Steinhoff, ale wyjąwszy naprawdę wyjątkowe sytuacje, to ma on rację.
Monitoring szczelinowania odwiertu Łebień LE-2H

Osiadanie
W wyniku ekstrakcji gazu występuje w rejonie osiadanie , które występuje często wraz z niewielkimi trzęsieniami ziemi

Czy mogę prosić o namiary/linki opisujące szerzej to zjawisko?

Andrzej's picture

Nie uogólniam, podaję fakty

Ciekawe, p. Steinhoff, mówiąc że trzęsienia ziemi to "demagogia" ma rację?

Trzęsienia ziemi czy wstrząsy - o skali podanej i zaznaczonej w tekście - występują przy tego rodzaju zabiegach, Nie są demagogią, a faktem. Anglicy mający tysiące odwiertów - dobrze o tym wiedzą. Z tego powodu rząd brytyjski (nie tacy znowu panikarze) zablokował już ponad rok te zabiegi. Demagogia?

Nie rozumiem, co to znaczy "nie uogólniać". Jeśli mamy 10 tysięcy górników i 3 trzech ginie rocznie, to znaczy, że "górnicy nie giną"? Czy giną w pracy pod ziemią?

chemmobile's picture

Ale nie podaje Pan wszystkich

Ale nie podaje Pan wszystkich faktów. Ja umieściłem wstrząsy wywoływane szczelinowaniem w kontekście innych operacji związanych z górnictwem otworowym, które to operacje wywołują większą ilość "trzęsień ziemi" niż szczelinowanie.
Oczywiście,że wtłaczanie płynów do górotworów wywołuje wstrząsy. Wiercenie odwiertów również. Ruch uliczny także. Ale twierdzenie, że szczelinowanie powinno być zakazane/jest niebezpieczne, bo wywołuje trzęsienia ziemi jest demagogią. I myślę, że w takim sensie wypowiadał się p.Steinhoff.

Andrzej's picture

To już Pana interpretacja

Kontekst ma znacznie, wtedy kiedy jest istotny. To że występują przy wierceniach, też napisałem, cytując BGS. Jednak kontekst przestaje być istotny, gdy samo zdarzenie zaczyna być istotne, lub nasilenie wywołujących zdarzeń może być zagrożeniem (Cuadrilla planowała 800 odwiertów na tej koncesji).

Gdzie ja mówiłem, że trzeba zakazywać? Ja napisałem, że "rząd brytyjski zakazał". Podałem fakt, który wg p. S jest demagogią. Wg Pana też? Mówienie o trzęsieniach ziemi przy szczelinowaniu jest demagogią?

chemmobile's picture

Tutaj kontekst jest istotny.

Tutaj kontekst jest istotny. Łączenie szczelinowania z trzęsieniami ziemi nie odbywa się tylko w kontekście stwierdzania faktu. Jest to pokazywane jako argument przeciw szczelinowaniu. I to jest demagogia. I w tym kontekście interpretuję wypowiedź p.Steinhoffa.

Andrzej's picture

Miesza Pan dwa poziomy

Fakty są faktami. A jaki użytek robią z nich strony, to już poziom polityki. Nie można twierdzić, że mówienie o wydarzeniach istotnych (a z pewnością takie one są) jest demagogią.

Poza tym, nie zagłębiajmy się w interpretacje, co "miał na myśli"... bo nie wiemy. Powiedział, co powiedział. I to jest fakt.

J. Sokoł's picture

@Chemmobile

W dyskusji z Panem Andrzejem (7 grudzień, 2012 - 08:22) zacytował Pan fragment mojej wypowiedzi:
„W wyniku ekstrakcji gazu występuje w rejonie osiadanie, które występuje często wraz z niewielkimi trzęsieniami ziemi”. A tym samym i do mnie skierowane jest Pana pytanie:

Czy mogę prosić o namiary/linki opisujące szerzej to zjawisko?

Źródło: http://nl.wikipedia.org/wiki/Aardgasveld... –- na samym dole jest o tym wzmianka.
Można znaleźć mapę osiadania w grafice dla Groningen. W Holandii osiadanie ma szczególne znaczenie ze względu na konieczność ochrony polderów przed żywiołem morza otwartego. U nas powinno być dobrze opisane ze względu na rozmiar zjawiska. [Proszę młodych o link do map pokazujących osiadanie na Górnym Śląsku oraz w innych rejonach, gdzie prowadzi się podziemne wydobycie kopalin.]

Jest Pan młody, prężny proszę szukać materiałów szczegółowych nawet poza internetem, a wynikami poszukiwań podzielić się z nami.
Warto przypomnieć prz tej okazji, że 11 miesięcy temu było i u nas trzęsienie ziemi:
http://www.pgi.gov.pl/pl/instytut-geolog...
Autor, zajmujący się badaniem naprężeń w górotworze m.in. na podstawie analizy materiałów geofizyki otworowej, wyklucza wprawdzie związek tego trzęsienia z działalnością górniczą, ale czy obszary działalności górniczej, szczególnie tej rozproszonej, nie będą się pokrywać ze strefami wzmożonych naprężeń?
Proszę Pana o pisanie komentarzy czy pytań kierowanych do mnie pod moim komentarzem, bo wtedy wysyłane jest na mój adres email powiadomienie.
Pozdrawiam

J. Sokoł.

Dziękuję

za informację.
To jest jazda z powrotem ze zwiększoną ostrożnością.
I o to w tych naszych rozmowach chodzi.

J. Sokoł's picture

i podpis

;-)

J. Sokoł.