Polska zaproszona do Międzynarodowej Agencji Energii

Polska otrzyma dzisiaj zaproszenie do Międzynarodowej Agencji Energii. Jakie może to mieć skutki dla naszej gospodarki i polityki? Oczywiście takie, jakie zamierza rząd. Jeśli podkreśla głównie sprawy bezpieczeństwa energetycznego w naszym konflikcie z Rosją i możliwość korzystania z rezerw innych państw - to się srodze zawiedzie.

O jakich korzyściach się mówi? Nie przeceniałbym podnoszonych przez analityków korzyści w rodzaju:

- umacnianie pozycji w UE,
- mocniejszy głos w sprawach polityki energetycznej,
- możliwość korzystania z rezerw innych państw,
- wzmacnianie bezpieczeństwa energetycznego.

Są one albo iluzoryczne, albo bardzo kosztowne.

Szeroko propagowane nadzieje, że "w razie czego" (czytaj - Rosja zakręci kurek) będziemy mogli korzystać z rezerw innych krajów - są dość naiwne. IEA interweniuje jedynie w sytuacjach globalnych kryzysów. Pierwszy raz w sytuacji wojny w Zatoce Perskiej 1991 i ostatnio z powodu huraganu Katrina w 2005 roku. Agencja ma bardzo precyzyjne zasady uruchamiania rezerw i mogą to spowodować jedynie zakłócenia na skalę globalną. Wszelkie lokalne kryzysy, a szczególnie o charakterze handlowym (konflikty Rosji z krajami sąsiednimi) czy "technicznym" (jak dostawy ropy do Możejek) nie są brane pod uwagę.

Wręcz odwrotnie - to państwa członkowskie maja starać się o własne zabezpieczenie stabilnych dostaw. Z jednej strony jest to dywersyfikacja dostaw - co Polska stara się osiągnąć jednak bez widocznych rezultatów. Z drugiej - Agencja w swoim statucie podkreśla wagę stosunków z krajami dostawców, nakładając (art. 44) na kraje członkowskie obowiązek utrzymywania współpracy i podejmowania inicjatyw, poprawiających te stosunki.

Miejmy nadzieję, że Polska weźmie na poważnie to zalecenie i nie będzie utrzymywać tak lodowatych stosunków z Moskwą i przewodzić inicjatywom, które nic nie wnoszą oprócz pogarszania tych stosunków.

Przynależność do IEA to przede wszystkim ogromne koszty, które należy ponieść, by wejść do niej. Same rezerwy wymagane przez kraje IEA (ale także Unię Europejską) to ogromne zamrożone środki. Przy dzisiaj zgromadzonych rezerwach (86 dni) mamy w kraju zgromadzonych 4,5 mln ton (33 mln bbl) ropy i produktów. Ilość ogromna, jej wartość - jeszcze bardziej imponująca. Dzisiejszą (licząc ropę jedynie po 70$/bbl) można ocenić zgromadzone zapasy na 2,3 miliarda $. To są ogromne środki, które wyjęte są z obrotu, nie pracują na dobrobyt Polski. Czymś zupełnie innym jest zamrożenie takich środków w krajach, które są "nasycone" kapitałem. Znacznie bardziej obciąża kraje na dorobku.

Sama zmiana systemu liczenia zapasów, związana ze staraniami o członkostwo w Agencji (wliczenie nie tylko importu, ale konsumpcji) spowodowała konieczność dodatkowego zmagazynowania miliona ton ropy w magazynach (wartości ok. 500 milionów $). Dzisiaj system wypracowany w 1973 roku jest kwestionowany - konieczność przechowywania aż 90 dni konsumpcji wydaje się nadmiernym ubezpieczeniem, gdyż krajobraz dostaw ropy zmienił się znacząco od lat 70-tych. Rola państw OPEC, dominacja tego dostawcy, uzależnienie gospodarek świata od ropy jest znacząco mniejsze.

Agencja kładzie nacisk w swojej działalności na ochronę środowiska, w tym na redukcję emisji CO2, oraz na oszczędność energii. Są to projekty bardzo kosztowne, które mogą znacząco ograniczyć rozwój krajów uboższych, dysponujących dużym udziałem takich przemysłów jak hutniczy czy cementowy. Także rozwój rafinerii jest znacząco ograniczony w krajach, które przyjęły ograniczenia w emisji czy też stawiają bardzo wysokie wymagania ekologiczne. Dla krajów uboższych oznacza to konieczność ograniczeń w tych "brudnych" branżach. Pytanie czy stać je na przeskoczenie bez etapu intensywnego rozwoju industrialnego, które bogate kraje zachodu mają za sobą - do epoki postindustrialnej.

Świat się zmienia i dzisiaj nie mamy już dwubiegunowości między krajami rozwiniętymi (OECD) a dostawcami ropy czy gazu. Wyrosły nowe kraje konsumujące surowce energetyczne, a nie należące do świata Zachodu, jak choćby największe Chiny (drugi konsument ropy naftowej na świecie po USA) czy Indie. W ramach International Energy Forum (IEF) czy organizacji krajów Azji wyrastają konkurencyjne dla IEA instytucje i platformy porozumienia między krajami produkującymi a konsumentami ropy i gazu.

IEA ma także w swoich celach (niestety - dopiero na 3. miejscu) wydajność, czyli wzrost gospodarczy, czyli konkurencję jako podstawowy mechanizm jego budowania. Pozostałe kraje członkowskie mają te mechanizmy od samego początku - dlatego Agencja nie stawia ich na czołowym miejscu. Jednak w Polsce przydałyby się one dużo bardziej niż kolejne obciążenia dla gospodarki.