Białoruś - Rosja - konflikt o 9 dolarów?

W mediach rozniosły się informacje 1 o konflikcie między Rosją (Gazpromem) a Białorusią w sprawie cen gazu. Chyba zaczął się sezon ogórkowy... Ale Białoruś to dla polskiej polityki energetycznej poważne wyzwanie, więc powinniśmy trzymać rękę na pulsie w sprawach stosunków naszych sąsiadów z Rosją.

Nie ma jeszcze konfliktu, to raczej spór na temat ceny i płatności, które są zwykle przy ustalaniu warunków na najbliższe miesiące czy lata. Tak jak Rosja negocjuje już z Ukrainą warunki na przyszły rok, tak z Białorusią negocjacji formalnie nie potrzeba, gdyż obowiązuje umowa sprzed półtora roku. Wg niej Białoruś powinna płacić 67% ceny polskiej. Jeśli przyjąć cenę podawaną przez Aleksieja Millera - 410 $/1000 m3, to Białoruś powinna płacić 275 $, a nie 119 $, tak jak dzisiaj. Widać więc jasno, że nie o te drobne 9$ tutaj chodzi, tylko o znacznie poważniejsze sprawy.

Cena dla Białorusi jest już ostatnim przykładem, jak wyglądała polityka zaopatrywania krajów byłego Związku Radzieckiego w tańszy gaz (czy "subsydiowania", jak określają to Rosjanie). Odchodzenie od tych cen jest powodem ogromnych konfliktów i napięć między Gazpromem (i Rosją) a krajami ościennymi.

Przykład konfliktu z Ukraina na przełomie 2005/2006 r. sam się nasuwa. Ale właśnie Ukraina jest dla Rosji ostrzeżeniem, które zapobiega zbyt ostremu traktowaniu sąsiada. Widmo "pomarańczowej Białorusi" jest ciągle żywe. Rządy prezydenta Łukaszenki (ze wszystkimi swoimi słabościami) to jednak jedyny sojusznik Rosji w postradzieckiej przestrzeni. Tylko tam język rosyjski jest językiem oficjalnym, a państwo oficjalnie deklaruje, że nie nie chce wejść do NATO. Antyrosyjskie elity w Kijowie wystarczająco napsuły krwi w Moskwie, by ryzykować powtórzenie tego scenariusza z Mińskiem.

Białorusi pogarszają pozycję wobec Rosji sytuację sankcje, które wprowadziło USA, blokując w listopadzie konta państwowej firmie "BiełNieftieChim". Niewiele utrudnia to funkcjonowanie przedsiębiorstwa, jednak jeśli przyłączą się do tych sankcji kraje europejskie, sytuacja będzie groźna. Wie o tym prezydent Łukaszenko i wysłał odpowiedni sygnał, zapowiadając, że pod takim naciskiem Białoruś może stać się nieprzewidywalna i na przykład zablokować dostawy rosyjskiej ropy czy gazu 2.

Rosja w takich sytuacjach przypomina o swoich atutach, ot choćby możliwości przekierowania eksportu ropy z rurociągu Przyjaźń do swoich portów nad Bałtykiem3. Projekt co prawda powstał jako odpowiedź na kryzys przełomu 2006/2007 roku, a jego biznesowe podstawy są dość wątpliwe, ale jednak jest doskonały, by leżeć na półce i w postaci przygotowanych projektów służyć jako argument w momentach negocjacji.

Prezydent Łukaszenko stara się zachować niezależność Białorusi grając między Rosją a Zachodem, choć ma duże skłonności do takich egzotycznych sojuszników jak prezydent Chavez. Jeśli jednak Europa pójdzie śladami USA i zastosuje sankcje - skutek będzie oczywisty. Białoruś zostanie wepchnięta w sojusz z Rosją, a tylko od umiejętności negocjacyjnych Aleksandra Łukaszenki 4 będzie zależało, jaką dozę suwerenności zachowa. Są one duże, jeśli oceniać po rezultatach (119 $ wobec 179,5$ dla Ukrainy i 419 $ dla Europy), jednak styl i chwyty dla niektórych są nie do przyjęcia.

Polska nie może się chyba zdecydować. Raczej szarpie się między atlantyckimi zobowiązaniami sojuszniczymi a polityką lepszego sąsiedztwa. Wypowiedzi ministra Stachańczyka 5 to jaskółka, ale wciąż nie przełamuje to podstawowej wady polskiej polityki wschodniej: braku realizmu i konsekwencji. Przemyślenie i poprawa stosunków energetycznych na linii Moskwa - Mińsk - Warszaw - Berlin (czytaj Bruksela) może przynieść wymierne korzyści. Kontynuowanie dzisiejszej polityki dywersyfikacji będzie jedynie pogłębiać dotychczasowe straty 6.

• 1. "Gazprom podniesie ceny dla Białorusi?", "Mińsk walczy z Moskwą o gaz"
• 2. Лукашенко пугает Европу российским газом
• 3. «Транснефть» просит бюджетных денег на нефтепровод в обход Белоруссии
• 4. Energetyczny konflikt Rosji i Białorusi (analiza)
• 5. "Polska chce złagodzenia polityki UE wobec Białorusi"
• 6. Wykład toruński